The Coach

Mindmeister.com

اگر جزو آن دسته از افرادی هستید که برای فکر کردن از نقشه ذهنی (Mind Map) استفاده می کنید، سایت Mindmeister.com می تواند ابزار خوبی برای شما باشد. اما ویژگی خاص این ابزار و در واقع مهمترین ویژگی اش نسبت به ابزارهای مشابه Desktop اینست که شما می توانید دوستانتان را دعوت کنید تا بر روی یک موضوع با هم همفکری کنید و نقشه ذهنی را بصورت مشارکتی تکمیل کنید.

این سایت بخوبی از زبان فارسی پشتیبانی می کند و امکان Export نقشه های ذهنی به فرمتهایی از قبیل jpeg، PDF، Freemind و … را دارد. کار با این سایت بسادگی کار با یک ابزار مشابه Desktop است و کلیدهای میان بر براحتی در مرورگر اینترنت کار می کنند. در نقشه ها می توانید بخوبی از المانهای گرافیکی استفاده کنید و این دست شما را در طراحی یک نقشه ذهنی حرفه ای و کاربردی باز می گذارد.

این سایت پر است از انواع نقشه های طراحی شده در زمینه های مختلف که ممکن است بدرد هرکسی بخورد. همچنین ایده های مختلف و کاربردهای مختلف Mind Mapping نیز در این سایت معرفی می شود. در صورتی که بخواهید بصورت رایگان از این سایت استفاده کنید به شما اجازه ایجاد ۶ نقشه ذهنی را می دهد و در صورتیکه به تعداد بالاتر نقشه نیاز داشته باشید باید از سرویس پولی آن استفاده کنید. همچنین Mindmeister ابزارهایی برای iPhone، Windows Gadget، Offline Mode و… در اختیار کاربر قرار می دهد.

در همین زمینه مطالعه کنید:

نقشه ذهنی و کاربردهای آن

نقشه ذهنی اهداف خود را ترسیم کنید!

Wridea.com

احتمالا خیلی با این موضوع برخورد کرده اید که ایده ای به ذهنتان رسیده و فکر کردید که چه ایده خوبیه و حتما باید بهش بپردازم و بعد یا فراموشش کرده اید و یا آنرا در یک دفتر نوشته اید و بعد دفتر را گم کرده اید. شاید هم برای عملی کردن ایده تان باید با دوستانتان همفکری می کردید اما هیچگاه کار را جدی نگرفته اید و فرصت دورهم نشستن و بحث کردن هم پیش نیامده.

سایت wridea.com به شما این امکان را می دهد تا یک فضای اختصاصی برای ثبت ایده هایتان ایجاد کنید و با یک آدرس اختصاصی به آن دسترسی پیدا کنید. بعنوان مثال آدرس اختصاصی من در این سایت هست amirm.wridea.com. بعد از ایجاد این فضای اختصاصی شما می توانید به سادگی یک ایده را در یک خط ثبت کنید و اگر لازم بود توضیحاتی به آن اضافه کنید. همچنین این سایت به شما امکان اضافه کردن دوستانتان به فضای اختصاصی خود را می دهد و از این طریق می توانید ایده هایتان را با دوستانتان به اشتراک بگذارید و به آنها اجازه بدهید تا اظهار نظر کنند. شما می توانید گروه های دوستانتان را ایجاد کنید و بدین طریق دسترسی به ایده های مختلف را در اختیار گروه های متفاوت قرار دهید و به آنها این امکان را بدهید تا نظر خودشان را درباره ایده های شما بیان کنند.

از دیگر امکانات این سایت قابلیت ایجاد برچسب و طبقه بندی ایده ها بر اساس برچسبهاست. همچنین می توانید صفحات متفاوت ایجاد کنید و ایده هایتان را در صفحات ایجاد شده بنویسید. قابلیت دیگر این سایت به نام Idea Rain است که در قسمت Tools در منوی بالایی سایت قرار دارد. Idea Rain تمام ایده های شما را بصورت قطرات باران روی صفحه نشان می دهد. تمام ایده های ثبت شده شما از بالا به پایین روی صفحه می افتند و می روند. در این لحظه کافیست به پشتی صندلی خود تکیه بدهید، به باران ایده هایتان نگاه کنید و بعد تصمیم بگیرید که چکار باید انجام بدهید.

این ویدئوی معرفی wridea را ببینید. البته لهجه بد گوینده را هم باید در نظر گرفت.

What is Wridea from Octeth on Vimeo.

نکته قابل توجه در مورد این سایت این هست که از Internet Explorer پشتیبانی نمی کند.

تحلیل SWOT مخفف Strenght، Weakness، Opportunities و Threats تکنیکی است که به شما کمک می کند تا نقاط قوت، ضعف، موقعیتها و تهدیدها را در خصوص هدفی مشخص تعیین کنید. تحلیل SWOT معمولا در تصمیم گیری های استراتژیک کاربرد دارد اما می تواند علاوه بر کاربرد در برنامه ریزی برای اهداف تجاری و شرکتی در برنامه ریزی اهداف شخصی نیز کاربرد داشته باشد. دراین باره می توانید مطلب نقشه ذهنی اهداف خود را ترسیم کنید! را بخوانید.

برای ترسیم جدول SWOT معمولا یک برگ کاغذ را به چهار قسمت تقسیم می کنند و در هر بخش یکی از مواردی که در ابتدای مطلب ذکر کردم را می نویسند. اما در شرایطی ممکن است برای اهداف میان مدت یا بند مدت لازم باشد تا تحلیل SWOT جلوی شما باشد و با پیشرفت فعالیتها نقاط ضعف به قدرت و تهدیدها به فرصتها تبدیل شود. بنابراین شما نیاز خواهید داشت تا این جدول را بروز رسانی کنید. بجای نوشتن مجدد جدول می توانید از این روش استفاده کنید:

۱- یک مقوای بزرگ را به چهار قسمت تقسیم کنید.

۲- بالای مقوا ابتدا بنویسید نقاط قوت و روبرویش بنویسید نقاط ضعف.

۳- پایین مقوا فرصتها و روبرویش تهدیدها.

۴- چهاررنگ مختلف از کاغذ چسب دار (Stick) انتخاب نمایید. من از رنگ سبز برای نقاط قوت، از رنگ نارنجی برای نقاط ضعف، از رنگ صورتی برای فرصتها و از رنگ زرد برای تهدیدها استفاده می کنم.

۵- موارد مرتبط با نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصتها و تهدیدها را بر روی کاغذها بنویسید و آنها را در بخش مربوطه بچسبانید.

۶- هرگاه که لازم باشد می توانید یک برچسب جدید به قسمت مورد نظر اضافه کنید و هرگاه که وضعیت یک برچسب تغییر کرد می توانید آن را منتقل نمایید. مثلا یک نقطه ضعف تبدیل شود به نقطه قوت. مزیت این کار این است که علاوه بر اینکه شما همیشه برای اعمال تغییرات دستتان باز است، به دلیل تمایز رنگ می توانید تغییرات در رسیدن به هدف خود را همیشه دنبال کنید.

۷- جدولتان را به دیوار بچسبانید.

نتیجه کارتان باید چیزی شبیه به این عکس باشد:

اگر که ایده های برای طراحی جدول SWOT دارید می توانید در بخش نظرات آن را مطرح کنید.

من همیشه یک دفتر کنار دستم هست و هر آنچه که در روز مربوط به کارم باشد را در آن یادداشت می کنم. این دفتر کمک می کند تا بتوانم هر از چند وقتی تمام خط خطیهایم را مرور کنم و گاهی چیزهایی که فراموش کرده ام را دوباره در آن پیدا کنم. امروز که دفترم را باز کردم بیشتر به کشیدن یک نقشه فکر کردم. نقشه ای از موضوعات مهم برای خودم. این موضوع را هم در ذهنم داشتم که چرا هربار ما اهدافمان را تعریف می کنیم و باز آنها را فراموش می کنیم. همانطور که چیزهایی در دفترم می نوشتم، نقشه ذهنی که اولین روز سال ۸۸ درست کرده بودم را روی لپ تاپم باز کردم و شروع کردم به مرور آن. جالب بود که بسیاری از مواردی را که در آن ترسیم کرده بودم اکنون در حال انجامشان بودم. البته باید اعتراف کنم در بعضی از موارد هم بر عکس آنچه که انتظار داشتم کند پیش رفته و تنبلی کرده بودم. دیدن این اهداف و نوشتن مطالبی در دفترم مرا به نتایجی رساند که آنها با شما به اشتراک می گذارم. این نکات به شما در تعیین اهداف و ایجاد یک نقشه عملیاتی برای دستیابی به آنها کمک خواهد کرد.

نکته یک

مکتوب کردن اهداف یک پیش شرط بی چون و چرا است. تا وقتی اهدافتان یا خواسته هایتان مکتوب نشود سراغ باقی قضایا نروید. مکتوب کردن اهداف می تواند نوشتن آنها در یک دفتر، سررسید، نوشتن روی یک برگ کاغذ و گذاشتنش در کیف پول یا قرار دادن چند تصویر کنار هم و درست کردن تابلویی از خواسته ها (Vision Board) باشد.
حتی ایجاد یک نقشه ذهنی به این موضوع کمک می کند. در هر صورت به هر شکلی که بیشتر باب میل خودتان است اهدافتان را مکتوب کنید.

نکته دو

بعد از نوشتن اهداف مرور مداوم آنها و انجام دادن کارهای مربوط به هر کدام بسیار مهم است. اما باید توجه داشته باشید که این کار برای بار اول همانطور که می خواهید انجام نمی شود. یعنی بار اول که اهدافتان را نوشتید از این موضوع بسیار احساس رضایت خواهید کرد اما بعد از چند روز همه چیز فراموش می شود. مسئله این است که نوشتن اهداف را فراموش نکنید. خود را به این موضوع عادت دهید. حتی اگر اهدافی که بار اول نوشتید را لازم شد با شکلی جدید و مطلوب بازنویسی کنید. برنامه ریزی مثل دارو نیست که تا آن را خوردید اثر کند. برنامه ریزی مثل آموختن یک رشته فنی است که با پیشرفت تجربه و دانش شما، مهارتتان در این موضوع افزایش پیدا می کند. از امروز تا پایان عمر طولانیتان شما درحال کشف راه های جدید برنامه ریزی خواهید بود. پس با یکبار عمل نکردن به برنامه ها نا امید نشوید و نوشتن اهداف را ادامه دهید.

اما چطور یک نقشه ذهنی برای اهدافمان ایجاد کنیم؟ ابتدا مطلب من درباره نقشه ذهنی و کاربردهای آن را مطالعه نمایید سپس نکات زیر را اجرا کنید:

۱٫       مسئله اول این است که در محلی قرار داشته باشید که در آن احساس آرامش می کنید. اتاقتان، دفتر کارتان، کافی شاپ، پارک و یا هرجای دیگر. بعضی ها هستند که در میان شلوغی تمرکز بهتری دارند. اگر از این دسته هستید خودتان را به یک نقطه شلوغ برسانید.

۲٫       نور، دمای هوای، میز و صندلی مناسب بسیار به شما کمک خواهند کرد. پس بهترین شرایط را برای خود ایجاد کنید. می توانید از یک موسیقی بسیار ملایم هم استفاده کنید. به آرامش شما بسیار کمک خواهد کرد.

۳٫       به موضوعات اصلی درباره خودتان فکر کنید. زندگی ما دارای یک بعد نیست. همه ما در طول زندگی خود ابعاد مختلفی را تجربه می کنیم. وقتی به این موضوع فکر می کنید سرفصل های اصلی را در نظر بگیرید. بعنوان مثال این موارد می توانند سرفصلهای اصلی باشند: فعالیتهای هنری، پیشرفت در کار، پیشرفت تحصیلی، خانواده و دوستان و …

۴٫       بعد از تعیین سرفصلهای اصلی هر کدام از این شاخه ها را گسترش دهید و دقیقا بنویسید که در هر شاخه به چه مواردی می خواهید دست پیدا کنید. ممکن است هرکدام از مواردی که می نویسید برای موارد دیگر لازم و ملزوم باشند. ایرادی ندارد موارد تکراری را زیر شاخه های مختلف بنویسید. اینطور متوجه خواهید شد که با یک تیر ممکن است چند نشان بزنید. شاخه ها را تا آنجا که ممکن است ادامه دهید تا به جزییات فعالیتها برسید. مثلا در سرفصل هنر علاقه شما موسیقی است. می خواهید ستار بزنید. برای نواختن ستار باید ساز بخرید. هفته ای یک روز در کلاس شرکت کنید و زمان تمرین آزاد کنید. برای موارد دیگر نیز هرآنچه لازم است بنویسید.

۵٫       بعد از تکمیل نقشه، برای هر سرفصل و موضوع یک جدول با چهار بخش ایجاد کنید. این چهار بخش باید شامل لیست تواناییها، نقاط ضعف، فرصتها و تهدیدها باشد. سپس خوب فکر کنید و این چهار بخش را پر کنید. چطور می توانید در کاری موفق شوید بدون اینکه از تواناییها و نقاط ضعف خود آگاه باشید و یا موقعیتها و تهدیدها را نشناسید. شما در حالت عادی هیچگاه چشم بسته از خیابان رد نمی شوید. این جدول برای برنامه ریزی رسیدن به اهداف، به شما کمک می کند. این نوع تحلیل را تحلیل SWOT که سرنام (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) است می نامند. جدول زیر یک نمونه از تحلیل SWOT است.

اکنون شما دارای یک نقشه کامل از اهدافتان هستنید. می توانید این نقشه را به هر شکل که دلتان می خواد دربیاورید و هرکجا که دوست دارید آن را قرار دهید. مکتوب کردن آنچه که می خواهید به همراه تحلیل SWOT برای اهداف مختلف به شما این امکان را می دهد تا با دانش کامل در مورد اهدافتان اقدام کنید. در بسیاری از موارد ما می دانیم چه می خواهیم اما نمی دانیم که چطور باید اقدام کنیم. تحلیل SWOT در تصمیم گیری و تعیین نقطه شروع به شما کمک بزرگی خواهد کرد.

از موارد مهم دیگر زمانبندی اهداف است. شما باید بدانید که به چه هدفی تا چه زمانی می خواهید دست پیدا کنید. باز گذاشتن اهداف معنی این جمله را می دهد: “حالا وقت هست انجامش می دم.” و شما هیچگاه کار مورد نظر را انجام نخواهید داد. اما باید این نکته را در نظر بگیرید که زمانبندی مشکل ترین کار این قسمت است. برای اینکه بتوانید زمانبندی کنید ابتدا زمان را برای سرفصلها و اهداف اصلی و با توجه به اولویت مد نظرتان تعیین کنید. این زمانبندی می تواند دستیابی به یک هدف تا مثلا پنج سال آینده باشد. سپس با توجه به تحلیل SWOT یک نقشه حرکتی و با در نظر گرفتن اولویت ایجاد کنید و هرکدام از کارهای مربوط به هدف اصلی را طوری زمانبندی کنید که مدتش از هدف اصلی بیشتر نشود. بدون شک این زمانبندی بهترین و دقیق ترین نخواهد بود و شما با پیشرفت کارها باید مدام آن را مرور و اصلاح نمایید.

برای انجام تمام این کارها می توانید از ابزارها و نرم افزارهای مختلف استفاده کنید. با اینکه کامپیوتر حرفه من است اما خودم در چنین مواردی با خودکار و کاغد و همان دفترم احساس راحتی بیشتری می کنم.

در صورتیکه می خواهید درباره Vision Board بیشتر بدانید مطلب چشم انداز زندگی، آینه اهداف را در سایت پورعلی.نت بخوانید.

شاید اگر آن زمانی که تب رفتن به کلاسهای تندخوانی نصرت داغ بود، با نقشه ذهنی و اینکه چطور می توانست در درس خواندن یا نت برداری به شما کمک کند آشنا شده باشید. اما در این مطلب قصد دارم بیشتر به مفاهیم مربوط به نقشه ذهنی و کاربردهای آن بپردازم.

اما نقشه ذهنی چیست؟ نقشه ذهنی مجموعه ای از دیاگرامها برای نمایش کلمات، ایده ها، فعالیتها و موارد دیگر است که حول یک نقطه مرکزی یا کلمه کلیدی بطور محوری کشیده می شود. نقشه ذهنی برای ایجاد، تصویرکردن، ساختاردهی و طبقه بندی ایده ها در زمینه های مطالعات و تحقیق، حل مسئله و تصمیم سازی کاربرد دارد. با استفاده از نقشه ذهنی می توان به سرعت ساختار یک موضوع را شناسایی نمود و همچنین ارتباط بین اجزای سازنده موضوع را درک کرد. استفاده از نقشه ذهنی بسیار آسان است. کافی است برای استفاده از آن یک برگ کاغذ بردارید، یک دایره یا بیضی وسط صفحه بکشید و عنوان موضوع مورد نظر را درون آن بنویسید. سپس با اضافه کردن شاخه های مختلف متصل به مرکز، موضوعات جانبی را اضافه نمایید. هر شاخته می تواند زیر شاخه های مختلف داشته باشد. می توان برای هر موضوع در هر شاخه از رنگهای مختلف استفاده نمود و حتی می توان شکلهای مختلفی را کنار موضوعات اضافه نمود.

چطور یک نقشه ذهنی کارامد ایجاد کنیم؟

برای ایجاد نقشه ذهنی نمی توان گفت که قوانین مشخصی وجود ندارد که حتما باید از آنها پیروی کرد چرا که خود فرآیند ایجاد نقشه ذهنی روندی خلاقانه برای افزایش میزان تفکر خلاقانه است. اما برای اینکه نقشه ذهنی موثرتری داشته باشید بهتر است موارد زیر را در نظر بگیرید:

۱- از وسط صفحه شروع کنید: این خصوصیت مغز است که بر مرکز صفحه تمرکز کند. به همین دلیل بهتر است که با نوشتن یک کلمه یا قراردادن یک شکل مرتبط با موضوع در میان صفحه کار خود را شروع نمایید.

۲- با موضوع جدی برخورد نکنید: اولین چیزی که به ذهنتان می آید را بنوسید. حتی موارد مسخره و غیر مرتبط را. ذهنتان را محدود نکیند. قرار نیست نقشه ذهنی راه حل نهایی برای موضوعی که به آن فکر می کنید باشد. هر آنچه که به ذهنتان میرسد را به موضوع مرکزی مرتبط نمایید.

۳- شاخه ها را گسترش دهید: برای هر موضوع که به مرکز متصل است زیر شاخه ای اضافه نمایید و شرح بسیار کوتاهی بنویسید. موضوعات مرتبط با هر شاخه را می توان به هر شاخه متصل نمود و نقشه را گسترش داد.

۴- سریع فکر کنید: معمولا در چنین شرایطی ذهنتان از ایده های مختلف پر شده و می خواهد که منفجر شود. به سرعت تمام ایده ها را تبدیل به کلمه یا تصویر یا هرآنچه که برایتان قابل درک است نمایید و آنها را روی کاغذ بیاورید.

۵- هیچ محدوده ای وجود ندارد: همانطور که قبلا هم گفتم برای ایجاد نقشه ذهنی هیچ محدودیتی وجود ندارد. از هر نوع ابزار نوشتن می توانید استفاده نمایید. خطها و شاخه ها می توانند هر رنگی داشته باشند. از هر نوع شکلی می توانید استفاده نمایید.

۶- خیلی زود قضاوت نکنید: دوباره یادآوری می کنم هیچ محدودیتی وجود ندارد. در زمان ایجاد نقشه شما در شرایط توفان ذهنی قراردارید پس ذهن خود را برای اینکه متوجه شوید موضوعی که نوشته اید درست است یا غلط متوقف نکنید. ممکن است مواردی بی ربطی که نوشته اید بعدا بدرد بخود باشند.

۷- متوقف نشوید: سعی کنید دستتان روی کاغذ حرکت کند. اگر چیزی به فکرتان نرسید شاخه های خالی بکشید و در این زمان متوجه خواهید شد که ذهنتان ایده های جدید را خواهد یافت. می توانید حتی رنگها را تغییر دهید تا ذهنتان انرژی تازه ای بگیرد و یا حتی کاغذتان را به دیوار بچسبانید تا شرایط فیزیکی جدیدی برای فکر کردن پیدا نمایید.

۸- روابط و شاخه ها را اضافه نمایید: گاهی ایده ها و موارد مربوط به آنها به سرعت به ذهنتان می رسد. همیشه سعی کنید ابتدا تمام موارد را به هسته مرکزی در صفحه متصل نمایید. محدودیتی برای اینکه چه موضوعی به چه شاخه ای باید متصل باشد در نظر نگیرید. سازماندهی و طبقه بندی بعدا می تواند انجام شود. حتی در صورت وجود اشتراک موضوعی بین شاخه های مختلف آنها را با یک خط به هم متصل نمایید.

رعایت کردن این موارد به شما کمک می کند تا بتوانید به شکل خلاقانه به پرورش ایده ها، افکار و هر آنچه که مد نظرتان است بپردازید.

نقشه ذهنی روی کامپیوتر

تا امروز انگار هرکاری که به صورت دستی قابل انجام بوده بصورت کامپیوتری هم قابل انجام است. حتی شرکت لگو یک نرم افزار رایگان برای بازی های خود ارائه کرده که شما می توانید بوسیله آن با استفاده از قطعات لگو هرآنچه که می خواهید بسازید. نقشه ذهنی هم از این قاعده مستنثنی نیست. اگر علاقه دارید که نقشه ذهنی خود را با کامپیوتر بکشید نرم افزارهایی برای این کار وجود دارد.

اولین نرم افزار که اتفاقا رایگان هم می باشد برنامه FreeMind است. این برنامه که تحت زبان جاوا نوشته شده است به شما اجازه می دهد تا نقشه ذهنی خود را طراحی کرده، رنگ آمیزی کنید، چاپ نماید و یا حتی آن را تبدیل به صفحه وب نمایید. من تا مدتها با این ابزار کار می کردم اما گاهی اوقات کندی اجرا شدنش کلافه ام می کرد.

برنامه دیگری که تجربه کار کردن با آن را دارم و برای من جایگزین برنامه FreeMind بود برنامه ConceptDraw Mindmap است. این برنامه نسبت به FreeMind امکانات بهتری دارد و با توجه به اینکه یک ابزار تجاری است از کیفیت بهتری برخوردار است. این برنامه تمام امکانات Freemind را دارد و علاوه بر آن به شما اجازه می دهد تا جلسات طوفان مغزی را نیز برگزار کنید.

ابزارهای زیادی برای ایجاد نقشه ذهنی وجود دارد. حتی سایتهایی هستند که به شما و همکارانتان یا دوستانتان اجازه ایجاد نقشه ذهنی بصورت مشترک را می دهند. لیستی از این نرم افزارها را اینجا ببینید. 

کاغذ بهتر است یا کامپیوتر؟

جواب این سوال به عهده خود شماست. اما باید بگم با توجه به اینکه سرعت در ایجاد نقشه ذهنی یکی از فاکتورهای مهم است، شاید در اختیار داشتن کاغذ و چند مداد یا ماژیک رنگی برای ایجاد نقشه ذهنی بهتر باشد. اما در هر صورت اگر خواستید از نرم افزارها استفاده نمایید توصیه می کنم حتما با کلید های میانبر برای ایجاد شاخه ها، زیر شاخه ها، تغییر فونت و رنگ آشنا شوید تا تمرکزتان برای گشتن در منوها با ماوس از بین نرود.