شاید اگر آن زمانی که تب رفتن به کلاسهای تندخوانی نصرت داغ بود، با نقشه ذهنی و اینکه چطور می توانست در درس خواندن یا نت برداری به شما کمک کند آشنا شده باشید. اما در این مطلب قصد دارم بیشتر به مفاهیم مربوط به نقشه ذهنی و کاربردهای آن بپردازم.

اما نقشه ذهنی چیست؟ نقشه ذهنی مجموعه ای از دیاگرامها برای نمایش کلمات، ایده ها، فعالیتها و موارد دیگر است که حول یک نقطه مرکزی یا کلمه کلیدی بطور محوری کشیده می شود. نقشه ذهنی برای ایجاد، تصویرکردن، ساختاردهی و طبقه بندی ایده ها در زمینه های مطالعات و تحقیق، حل مسئله و تصمیم سازی کاربرد دارد. با استفاده از نقشه ذهنی می توان به سرعت ساختار یک موضوع را شناسایی نمود و همچنین ارتباط بین اجزای سازنده موضوع را درک کرد. استفاده از نقشه ذهنی بسیار آسان است. کافی است برای استفاده از آن یک برگ کاغذ بردارید، یک دایره یا بیضی وسط صفحه بکشید و عنوان موضوع مورد نظر را درون آن بنویسید. سپس با اضافه کردن شاخه های مختلف متصل به مرکز، موضوعات جانبی را اضافه نمایید. هر شاخته می تواند زیر شاخه های مختلف داشته باشد. می توان برای هر موضوع در هر شاخه از رنگهای مختلف استفاده نمود و حتی می توان شکلهای مختلفی را کنار موضوعات اضافه نمود.

چطور یک نقشه ذهنی کارامد ایجاد کنیم؟

برای ایجاد نقشه ذهنی نمی توان گفت که قوانین مشخصی وجود ندارد که حتما باید از آنها پیروی کرد چرا که خود فرآیند ایجاد نقشه ذهنی روندی خلاقانه برای افزایش میزان تفکر خلاقانه است. اما برای اینکه نقشه ذهنی موثرتری داشته باشید بهتر است موارد زیر را در نظر بگیرید:

1– از وسط صفحه شروع کنید: این خصوصیت مغز است که بر مرکز صفحه تمرکز کند. به همین دلیل بهتر است که با نوشتن یک کلمه یا قراردادن یک شکل مرتبط با موضوع در میان صفحه کار خود را شروع نمایید.

2– با موضوع جدی برخورد نکنید: اولین چیزی که به ذهنتان می آید را بنوسید. حتی موارد مسخره و غیر مرتبط را. ذهنتان را محدود نکیند. قرار نیست نقشه ذهنی راه حل نهایی برای موضوعی که به آن فکر می کنید باشد. هر آنچه که به ذهنتان میرسد را به موضوع مرکزی مرتبط نمایید.

3– شاخه ها را گسترش دهید: برای هر موضوع که به مرکز متصل است زیر شاخه ای اضافه نمایید و شرح بسیار کوتاهی بنویسید. موضوعات مرتبط با هر شاخه را می توان به هر شاخه متصل نمود و نقشه را گسترش داد.

4– سریع فکر کنید: معمولا در چنین شرایطی ذهنتان از ایده های مختلف پر شده و می خواهد که منفجر شود. به سرعت تمام ایده ها را تبدیل به کلمه یا تصویر یا هرآنچه که برایتان قابل درک است نمایید و آنها را روی کاغذ بیاورید.

5– هیچ محدوده ای وجود ندارد: همانطور که قبلا هم گفتم برای ایجاد نقشه ذهنی هیچ محدودیتی وجود ندارد. از هر نوع ابزار نوشتن می توانید استفاده نمایید. خطها و شاخه ها می توانند هر رنگی داشته باشند. از هر نوع شکلی می توانید استفاده نمایید.

6– خیلی زود قضاوت نکنید: دوباره یادآوری می کنم هیچ محدودیتی وجود ندارد. در زمان ایجاد نقشه شما در شرایط توفان ذهنی قراردارید پس ذهن خود را برای اینکه متوجه شوید موضوعی که نوشته اید درست است یا غلط متوقف نکنید. ممکن است مواردی بی ربطی که نوشته اید بعدا بدرد بخود باشند.

7– متوقف نشوید: سعی کنید دستتان روی کاغذ حرکت کند. اگر چیزی به فکرتان نرسید شاخه های خالی بکشید و در این زمان متوجه خواهید شد که ذهنتان ایده های جدید را خواهد یافت. می توانید حتی رنگها را تغییر دهید تا ذهنتان انرژی تازه ای بگیرد و یا حتی کاغذتان را به دیوار بچسبانید تا شرایط فیزیکی جدیدی برای فکر کردن پیدا نمایید.

8– روابط و شاخه ها را اضافه نمایید: گاهی ایده ها و موارد مربوط به آنها به سرعت به ذهنتان می رسد. همیشه سعی کنید ابتدا تمام موارد را به هسته مرکزی در صفحه متصل نمایید. محدودیتی برای اینکه چه موضوعی به چه شاخه ای باید متصل باشد در نظر نگیرید. سازماندهی و طبقه بندی بعدا می تواند انجام شود. حتی در صورت وجود اشتراک موضوعی بین شاخه های مختلف آنها را با یک خط به هم متصل نمایید.

رعایت کردن این موارد به شما کمک می کند تا بتوانید به شکل خلاقانه به پرورش ایده ها، افکار و هر آنچه که مد نظرتان است بپردازید.

نقشه ذهنی روی کامپیوتر

تا امروز انگار هرکاری که به صورت دستی قابل انجام بوده بصورت کامپیوتری هم قابل انجام است. حتی شرکت لگو یک نرم افزار رایگان برای بازی های خود ارائه کرده که شما می توانید بوسیله آن با استفاده از قطعات لگو هرآنچه که می خواهید بسازید. نقشه ذهنی هم از این قاعده مستنثنی نیست. اگر علاقه دارید که نقشه ذهنی خود را با کامپیوتر بکشید نرم افزارهایی برای این کار وجود دارد.

اولین نرم افزار که اتفاقا رایگان هم می باشد برنامه FreeMind است. این برنامه که تحت زبان جاوا نوشته شده است به شما اجازه می دهد تا نقشه ذهنی خود را طراحی کرده، رنگ آمیزی کنید، چاپ نماید و یا حتی آن را تبدیل به صفحه وب نمایید. من تا مدتها با این ابزار کار می کردم اما گاهی اوقات کندی اجرا شدنش کلافه ام می کرد.

برنامه دیگری که تجربه کار کردن با آن را دارم و برای من جایگزین برنامه FreeMind بود برنامه ConceptDraw Mindmap است. این برنامه نسبت به FreeMind امکانات بهتری دارد و با توجه به اینکه یک ابزار تجاری است از کیفیت بهتری برخوردار است. این برنامه تمام امکانات Freemind را دارد و علاوه بر آن به شما اجازه می دهد تا جلسات طوفان مغزی را نیز برگزار کنید.

ابزارهای زیادی برای ایجاد نقشه ذهنی وجود دارد. حتی سایتهایی هستند که به شما و همکارانتان یا دوستانتان اجازه ایجاد نقشه ذهنی بصورت مشترک را می دهند. لیستی از این نرم افزارها را اینجا ببینید. 

کاغذ بهتر است یا کامپیوتر؟

جواب این سوال به عهده خود شماست. اما باید بگم با توجه به اینکه سرعت در ایجاد نقشه ذهنی یکی از فاکتورهای مهم است، شاید در اختیار داشتن کاغذ و چند مداد یا ماژیک رنگی برای ایجاد نقشه ذهنی بهتر باشد. اما در هر صورت اگر خواستید از نرم افزارها استفاده نمایید توصیه می کنم حتما با کلید های میانبر برای ایجاد شاخه ها، زیر شاخه ها، تغییر فونت و رنگ آشنا شوید تا تمرکزتان برای گشتن در منوها با ماوس از بین نرود.

Showing 36 comments
  • mahsa
    پاسخ

    سلام
    من با ابزار Mind manager کار کردم به نظرم ابزار خوبیه و خیلی در سازماندهی کارها کمک می کنه و می تونید ببنید هر کدو از کار ها در چه وضعیتی هست .

  • امیر مهرانی
    پاسخ

    اگر ابزارهای دیگری می شناسید معرفی کنید.

  • شکوه
    پاسخ

    من هم باMind manager کار کردم. خیلی خوب و راحته. یادگیریش هم آسونه. از mind jet می تونید دانلودش کنید.
    با نرم افزارهای office هم سازگاره و به صفحه وب هم تبدیل می شه.

  • abbas123
    پاسخ

    عزيز دل من به شدت به اين پديده عادت و علاقه پيدا كردم . اما مايند منيجر چگونه فارسي را هم ساپورت ميكند ؟ شنيده ام از طريق ماكرو اما راه ايجاد ان را نميدانم . لطفا راهنمايي كنيد

  • Amir Mehrani
    پاسخ

    من از ابزار مایند منیجر استفاده نمی کنم. از دو برنامه ای استفاده می کنم که توی مطلب هم لینکش را گذاشتم. این دو ابزار با فارسی مشکلی ندارند

  • saber13812002
    پاسخ

    چقدر این برنامه حجمش بالا بود

  • saber13812002
    پاسخ

    چقدر این برنامه حجمش بالا بود

  • man_b4love66
    پاسخ

    خیلی جالب بود

  • kaave
    پاسخ

    نرم افزار “کانسپت درا” رو که فقط 30 روز می شه مجانی استفادش کرد، نه؟

  • Amir Mehrani
    پاسخ

    آره نسخه رایگان نداره اما خوب سریال نامبر هم براش هست که کرک بشه

  • وحید صادقی
    پاسخ

    با سلام
    دوست من در سایت من هیچ مورد غیر مجازی نیست و انقدر تجربه داریم که می دانیم ترجمه چقدر مشکل است اگر هم شما به انتهای متن دقت کرده باشد لینک به منبع قرار دارد در صورتی که مشکلی است بفرمایید آن را بردارم

    با تشکرiyou

  • D.T.M
    پاسخ
  • هادی
    پاسخ

    واقعا ممنون، من تو سخنرانی های برایان تریسی زیاد شنیده بودم ، ولی درک نمیکردم چیه

  • مهدیان
    پاسخ

    سلام
    نرم افزار mindmaper خیلی کار با آن ساده و راحت است. نسخه کرک شده اش را در سایتمون داریم:
    ketabpardazan.com

    • alireza
      پاسخ

      عیب ندره

  • farzad
    پاسخ

    man ye narmafzarmichamkemanorahnamayekonebarayetarahijadvaleswot

  • farzad
    پاسخ

    CHERA JAVABE EMAILAMO NADADID

  • امیر مهرانی
    پاسخ

    @farzad طراحی جدول SWOT ارتباطی به نرم‌افزار نداره. مفهوم جدای از ابزار هست. شما مفهوم رو بدونید روی کاغذ یا در یک نرم‌افزار می‌تونید SWOT بکشید.

  • ali
    پاسخ

    جهت آشنایی کامل با نقشه ذهنی و نقشه مفهومی و طراحی آن به سایت toloo.blog.ir مراجعه کنید.کتاب آموزشی و راهنمایی کامل ارئه شده است و در صورت تمایل می توانید Mindmapper 2012 که در بین بیش از 30 نرم افزار در این مورد یکی از بهترین هاست استفاده کنید و کرک آن را دریافت کنید.

  • معصومه
    پاسخ

    سلام
    مطالب وبلاگ بسیار مفید و به درد بخور هستن واقعا
    فقط یه خواهشی دارم ازتون، منبع مطالبی که تو وبلاگ میذارین رو قید کنین لطفا
    چون بنده و احتمالا سایر دوستان وقتی بیخوایم از مطالب وبلاگ جالب و مفیدتون در یک پژوهش علمی استفاده کنیم با مشکل استناد به منابع مواجه خواهیم شد!
    خیلی ممنونم

  • امیر مهرانی
    پاسخ

    @معصومه سلام ممنون از لطف شما. من مطالب رو خودم می‌نویسم و از جایی ترجمه نمی‌کنم. بنابراین منبع همین‌جاست. مطالبی که منبع دارن حتما در انتهای مطلب ذکر شده.

  • mansour
    پاسخ

    با سلام. و ضمن تبریک سال 92 و آرزوی سلامتی و موفقیت برای شما.
    شما در این مطلب نحوه بوجود آوردن نقشه ذهنی را توضیح داده اید و به کاربردهای آن اشاره نکرده اید. اگر ممکن است در باره چگونگی استفاده از نقشه فکری تولید شده توضیحاتی بفرمایید./با تشکر

  • آیدین طوسی
    پاسخ

    من از ابزار XMind استفاده می کنم رایگان و مشابه FreeMIND .
    شخصاً از مطالب وبلاگ شما استفاده میکنم و بسیار لذت می برم . ممنونم

  • محمدامين
    پاسخ

    سلام
    ببخشيد من يه سوال داشتم درباره ي نقشه ذهني اينكه مثلا براي درس جامعه شناسي دبيرستان
    من نميدونم چه جوري نماد بكشم يا تصويري بكشم وسط فقط مثلا دوتا لوزي ميكشم
    بعد كلمات كليدي براي بعضي هاش اخه چه جوري بسازيم مثلا:اين جمله رو ميشه كلمه كليدي اش رو بگيد: اهميت علوم اجتماعي :علوم اجتماعي ظرفيت داوري درباره ي هنجار ها و ارزش هاي رفتاري خود و ديگران و به دنبال ان امكان انتقاد نسبت به خطاهاي رفتاري و اجتماعي وجود دارد.
    بعد يه سوال ديگه الان مثلا يه دانش اموزي يه مطلبي رو در 5 ساعت ميتونه بخونه شما به عنوان يه تندخوان در چند ساعت ميتونيد همون مطلب رو بخونيد!

  • حمیدرضا
    پاسخ

    با سلام:
    ممنون از مطالب کم(از لطحاظ حجم) ولی خوبتون.فعلا نظر خاصی ندارم.دارم کل مطالبتون رو مرور می کنم.

  • مصطفي كنعاني
    پاسخ

    براي ios من ميتونم اپليكيشن mindly رو توصيه كنم امتحان كنيد كه اتفاقا رايگان هم هست و خيلي هم يوزرفرندلي هستش و تجربه لذت بخشي مسحوب ميشه كار باهاش!كلي هم امكانات مختلف داره براي به اشتراك گذاشتن به طرق گوناگون 🙂

  • toloo.blog.ir
    پاسخ

    کرک را از سایت من بگیرید.toloo.blog.ir

pingbacks / trackbacks
  • […] نقشه ذهنی و کاربردهای آن – Mindmapping […]

  • […] نقشه ذهنی و کاربردهای آن – Mindmapping […]

  • […] نقشه ذهنی و کاربردهای آن – Mindmapping […]

  • […] جزو آن دسته از افرادی هستید که برای فکر کردن از نقشه ذهنی (Mind Map) استفاده می کنید، سایت Mindmeister.com می تواند ابزار […]

  • […] منبع:thecoach بدون دیدگاه ادامه مطلب  […]

  • […] نام HyperFocus (فرا تمرکز) نقشه ذهنی اهداف خود را ترسیم کنید! نقشه ذهنی و کاربردهای آن مدیریت میمون (Monkey Management) پی نوشت: درباره تمرکز جستجو […]

  • […] نام HyperFocus (فرا تمرکز) نقشه ذهنی اهداف خود را ترسیم کنید! نقشه ذهنی و کاربردهای آن مدیریت میمون (Monkey Management)   پی نوشت: درباره تمرکز جستجو […]

  • […] استفاده نمایید. برای آشنایی بیشتر با نقشه ذهنی مطلب نقشه ذهنی و کاربردهای آن را مطالعه نمایید. می توانید روی کاغذهای یاداشت کوچک […]

  • […] استفاده نمایید. برای آشنایی بیشتر با نقشه ذهنی مطلب نقشه ذهنی و کاربردهای آن را مطالعه نمایید. می توانید روی کاغذهای یاداشت کوچک […]

Leave a Comment